Compas
Vitaliteitspraktijk 

Ontdek de kracht van een vitaal leven.
 " Meer rust, minder stress."
 

Een stukje geschiedenis over het ontstaan van een "vitale gezondheid". 

Het WHO definieert gezondheid al volgt: "Gezondheid is de toestand van aanpassing van het organisme aan zijn fysieke, sociale, mentale en microbiologische milieu om hem in staat te stellen effectief te functioneren." 

Deze definitie is meer gericht op het functioneren van een persoon en minder op het welzijn. Alles waardoor iemand niet meer in staat is om effectief te functioneren zou volgens het WHO niet gezond zijn en daardoor onderwerp van behandeling kunnen worden. Gezondheid wordt gereduceerd tot een toestand. Dat zou betekenen dat iemand die "niet gezond is" niet zou kunnen deelnemen aan de maatschappij en geen levenskracht zou hebben. Iemand die dus chronisch ziek is of een beperking heeft word daardoor buiten de maatschappij geplaatst. In deze tijd is deze definitie niet aan de orde want ook iemand die chronisch ziek is of een beperking heeft kan nog volop meedoen in de maatschappij en op zijn manier toch vitaal zijn.   

De Nederlandse arts Huber is de grondlegger van een andere kijk op gezondheid. Huber richtte zich in haar pad naar verandering, op de beleving van mensen met een chronische ziekte. Waarin de artsen vooral gericht waren op de ziekte en de verschijnselen die daarbij horen waren de patiënten zelf meer gericht op hun sociale leven en zingeving. Mede dankzij haar onderzoek en de invloed van wetenschappelijke tijdschriften werd duidelijk dat de oude definitie van gezondheid niet meer voldeed. In 2011 is er dan ook een nieuwe definitie gedefinieerd die de gericht is op een positieve gezondheid. 

"Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven."

Bij deze definitie is van belang dat mensen een vermogen ontwikkelen om zich aan te passen en zelf de regie over hun gezondheid voeren. Baas over eigen lichaam en geest. Gezondheid kreeg daardoor een dynamisch begrip en kent het geen vastgestelde einddatum. Ook mensen die 'ziek' zijn, zijn op veel vlakken 'gezond'. Met deze definitie als uitgangspunt zal de persoon die aan zijn gezondheid wil werken daarbij actief betrokken worden. Gezondheid en gedrag zijn immers aan elkaar gekoppeld.

Het concept positieve gezondheid is meer dan alleen gezond eten, voldoende beweging en niet roken. Een gezonde leefstijl omvat ook omgaan met stress, zingeving en meedoen in de maatschappij. Dit bredere concept word vitaliteit genoemd. Vitaliteit is afgeleid van het Latijnse woord vita wat 'leven' betekent. Vitaliteit wordt dus vaak vertaald als levenskracht. Iemand die vitaal is bezit de kracht om het leven te leven. Iemand voelt zich lichamelijk en geestelijk goed en is vol energie. 

Vitaliteit omvat drie kerndimensies energie, motivatie en veerkracht waarbij energie wordt gekenmerkt door zich energiek te voelen, motivatie door doelen te stellen in het leven en daar moeite voor doen om die doelen te behalen en  veerkracht door het vermogen om met de dagelijkse problemen en uitdagingen van het leven om te gaan. Daarnaast is er nog een alternatieve beschrijving van 'vitaliteit' en deze gaat uit van vier dimensies nl: Fysieke vitaliteit, Mentale vitaliteit, Sociaal- emotionele vitaliteit en inspiratineel vitaliteit. 

Fysieke vitaliteit, ons lichaam wil gezond zijn. Ons lichaam wordt echter aangetast door invloeden van buitenaf zoals ongezonde voeding, gebrek aan beweging, stress, te weinig slaap, milieuvervuiling, alcohol en roken. 

Mentale vitaliteit, hiermee bedoelen we vooral op hoe we omgaan met zaken als aandacht controle, spanningsregulatie, gedachte- en emotie controle, concentratie, zelfvertrouwen, omgaan met afleiders en tegenslagen, blijvend leren en zelfreflectie. Emoties zijn van grote invloed op de vitaliteit. Leefstijlfactoren als slaapgebrek en stress spelen een negatieve rol bij emoties. Als iemand last heeft van negatieve emoties, voelt diegene zich vaak minder gezond. Daar tegenover staat dat positieve emoties de vitaliteit juist verhogen. 

Sociaal- emotionele vitaliteit, een fijne sociale omgeving is voor ieder mens belangrijk. Het aangaan en onderhouden van goede relatie zoals familie, vrienden, collega's en anderen draagt bij aan een goede gezondheid. Sociale relaties of het gebrek eraan zijn van invloed op hoeveel stress iemand ervaart. Andersom speelt gezondheid ook een rol bij sociale relaties, iemand die gezondheidsproblemen ervaart en daardoor niet met alles kan meedoen, loopt het risico op een afname van het sociale netwerk wat kan leiden tot een toename van eenzaamheid en een verslechterende gezondheid. Ook hier staat tegenover dat iemand die steun krijgt vanuit de omgeving zich vaak beter gaat voelen. Dit kan emotionele steun zijn, een luisterend oor of boodschappen doen, kleine klusjes doen.

Inspiratinele vitaliteit, hierbij gaat het om zingeving. Vragen als: Waarom zijn wij op de aarde, wat is mijn persoonlijke bijdrage aan dit leven? Wat is mijn passie en waar word ik gelukkig van? Wanneer iemand te maken krijgt met ingrijpende ervaringen zoals ziekte, armoede of overmatige stress bestaat het leven vooral uit overleven. Zingeving is dan geen onderwerp waar iemand mee bezig is. Zeker als dit een lange tijd duurt, kan dit leiden tot gezondheidsproblemen. Er zijn bepaalde periode waarin iemand meer met zingevingsvraagstukken te maken krijgt. Denk bijvoorbeeld aan zelfstandig gaan wonen, een scheiding, het besef van ouder worden of het verlies van dierbaren. 

Werkwijze 

De manier waarop de vitaliteitscoach te werk gaat is integraal. Dat houdt in dat alle factoren die bij leefstijl en vitaliteit tot een geheel worden gesmeed. Deze vitaliteitsfactoren zijn net als een taart opgebouwd in zes lagen. 

Bij deze taart beginnen we van bovenaf waarbij optimale voeding boven aan staat. Gezonde voeding is belangrijk als het om vitaliteit gaat. Een lichaam dat voldoende energie en voedingsstoffen binnen krijgt kan lichamelijk en psychisch goed functioneren. Een tekort aan energie en aan bepaalde vitaminen en mineralen kan gezondheidsklachten geven. Vaak voelen mensen zich futloos en slap of vermoeid.

De tweede laag staat voor voldoende beweging. Beweging heeft veel belangrijke functies, daarvan is het goed functioneren van het lichaam de belangrijkste functie. Beweging draagt bij aan het ontwikkelen van spieren, een lagere vetmassa en gezonde botten. Beweging zorgt echter ook voor een mentaal welzijn. Mensen die regelmatig bewegen, vooral in de buitenlucht, hebben minder last van stress en voelen zich energieker. Ook wordt endorfine aangemaakt door te bewegen. Endorfine is een stofje dat aangemaakt wordt in de hersenen waardoor je jezelf beter voelt. 

De derde laag staat voor regelmatige herstelmomenten. Deze factor omvat slaap, stress en ontspanning. Slaap is belangrijk voor het dagelijks herstel van het lichaam. Voldoende slaap is belangrijk voor het concentratie vermogen en de energiebalans om de dag door te komen. Een gezonde mate van stress hoort bij het leven, mits er ook voldoende ruimte is voor ontspanning. Wanneer er sprake is van te weinig slaap of te weinig ontspanning zal de stress toenemen. Een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning geeft het lichaam en geest ruimte om te herstellen.

De vierde laag positief denken, iemand die positief in het leven staat ziet meer mogelijkheden en kansen dan iemand die alles negatief bekijkt. Een positieve mindset kan helpen om dat gene wat zich voordoet te relativeren. Dit helpt vervolgens om meer balans te ervaren enzo meer lichamelijke en geestelijk welbevinden te ervaren.

De vijfde laag staat voor ondersteunende relaties. Een sociaal netwerk is belangrijk. Wij zijn als mens sociale wezens en hebben we elkaar nodig. Het gaat hierbij niet om de grote van iemands netwerk maar wel de om de kwaliteit. Iemand die een groot netwerk heeft maar geen partner, gezin of goede vrienden kan zich eenzaam voelen omdat er te weinig diepgang is in zijn netwerk. 

De zesde laag staat voor zingeving. Zingeving uit zich in het hebben van een doel in het leven en hieruit voldoening te halen. Alles wat zin geeft aan iemands leven draagt bij aan vitaliteit. 

Vitaliteit coaching versus leefstijl coaching

Als de leefstijlfactoren bewegen, roken, alcohol, voeding  en ontspanning (BRAVO), voor een deel bepalen hoe vitaal iemand is dan zou dit betekenen dat als iemand zijn leefstijl zou verbeteren dit leidt naar een vitaler leven. Echter wordt vitaliteit niet alleen gevoed door mentale, fysieke en sociale vitaliteitsbronnen maar ook speelt de sociaal- demografische kenmerken van een persoon en zijn omgeving mee in het beïnvloeden van zijn vitaliteit, (sociaal- demografisch kenmerken zijn de kenmerken van een persoon zoals leeftijd, geslacht, etniciteit en opleidingsniveau.)

De leefstijlcoach richt zich op een aantal factoren van een gezonde leefstijl. Gezonde voeding, voldoende beweging regelmatige herstelmomenten. Daarbij heeft de leefstijlcoach ook kennis over intrinsieke motivatie en omgaan met moeilijke momenten. Vaak is er ook ruimte in het voorkomen van een terugval. Waar de leefstijlcoach ophoudt , gaat de vitaliteitscoach verder. Een vitaliteitscoach neemt alle leefstijlfactoren wel mee maar richt ik mij ook op de mentale gezondheid, maatschappelijk welzijn en participatie. ( Leefstijlfactoren positief denken, ondersteunende relaties en zingeving.)                         Een vitaliteitscoach gaat integraal te werk. Dat wil zeggen dat ik alle leefstijlfactoren die bij leefstijl en vitaliteit horen tot een geheel smeed. Vitaliteit coaching is gericht op zowel lichamelijke als geestelijke aspecten. Een vitaliteitscoach combineert technieken uit de psychologie, bewegingsleer en voedingskunde om zowel fysieke als mentale energie te verhogen. Waar een leefstijlcoach zich primair op gedrag richt (voeding/beweging), graaft een vitaliteitscoach dieper naar mentale balans en zingeving.